Документтердин жана санарип сактоочулардын соттук-техникалык экспертизалар бөлүмү

Документ материалдарды изилдөө – криминалистиканын эң маанилүү бөлүгү, анткени, ал мамлекеттик башкарунун ар кандай тармактарында, коом жана жеке турмушта ээлеген өзгөчө орду, кылмыштык-укуктук коргоо жаатындагы орчундуу ролу менен шартталган.
Криминалистикадагы документтерди изилдөө иши өзгөчө көңүл бурууну талап кылат, анткени техникалык көз караштан алганда, документтик экспертиза кылмышкерлердин амалкөй ыкмаларды колдонусунан улам, чече турган милдеттердин көп түрдүүлүгүнө байланыштуу бөтөнчө татаал жана түйшүктүү иш болуп саналат. Көп учурларда кээ бир адамдардын таптакыр изин калтырбай, документтерди жасалмалагына тан калбаска арга жок. Андай иштерди иликтей келгенде, эксперттерден чыныгы кесипкөйлүк, чоң айлакердик, талыкпас иштермандык касиеттер талап кылынат.
Мамлекеттик баалуу кагаздар, адамдын керт башын аныктоочу паспорт менен күбөлүктөр, аскердик документтер, материалдык баалуулуктардыни кыймылын чагылдырган ар кандай кагаздар (коштомолор, эсептер, ордерлер, таркатылуучу жана төлөм ведомосттору), почта операциялары, пенсия боюнча дүмүрчөктөр, эмгекке жарамсыздык боюнча жөлөк пул, көчүрмөлөр, акча жана сактоо кол каттары, керээз каттар жана башкалар адам өмүрүн коштоп жүрөөрү маалым. Мына ушул жазуу жүзүндөгү актылар кылмыш жосундарынын бутасына айланып, тигил же бул учурда криминалисттик изилдөө объектиси болуп калат.
Азыркы учурда рынок экономикасынын туундусу катары, чарбачылык субъектилер келишимдерди түзүүдө бири-бирин алдын ала алдоого ниеттенүүөнөкөттөрү көп учурайт. Келишимдерди текшерип, аларды изилдей келгенде, эки тарап тең документтердин түп нускасын көрсөтөт. Мисалы, колунда кызматташуу жөнүндө үч барактуу макулдашуу болсо, анын тараптардын даректери жазылган жана мөөр үчүн орун калтырылган акыркы бетине гана кол тамга коюлат. Демек, калган беттер ар кимисинин өз кызыкчылыктарына жараша толтурула тургандай пикир калтырат. Андан соң, келишимдин бир тарабы алгачкы эки бетке өзгөртүү киргизсе, экинчи тарап келишимди эки барак эле кылуу максатында, бир барагын алып салып, акыркы беттеги «3» номерин «2» кылып оңдой салат. Эксперттер ар кандай ыкмаларды колдонуп изилдөөнүн жыйынтыгында тараптардын бири эки барактагы текстке өзгөртүү киргизүү менен, дагы бири келишимдин бир барагын жок кылып жана номерлерди кийин оңдоо менен эки тарап тең алдамчы келишим түзүшкөн деген чечим чыгарышкан.
Айрым учурларда текстти жазуу жана басуу тартиби өзгөртүлгөн келишимдер жана расмий каттар кездешет. Алгач уюмдун мөөрү басылып жана кол тамга коюлуп, андан кийин гана текст басылат. Эксперттер аларды кагазга жазылган белгилерге жараша бат эле баамдап билишет жана дыкаттык менен изилдеп чыгып далилдей алышат.
Заманга ылайык соттук жана тергөө тажрыйбада криминалисттик видеофоноскопиялык жана компьютердик-техникалык экспертизаларды өткөрүү зарылчылыгы келип чыккан учурлар көп кездешет. Мындай учурлар көбүнесе терроризм, коорупция, адамдарды коркутуу боюнча тергелип жаткан кылмыш иштерде зарыл болот.
Соттук эксперттерге үн жана көрмө жазмалар маанилүү маалымат булагы болуп эсептелет. Юридикалык жактан караганда үн жана көрмө жазмалардагы мааалыматтын өзгөчөлүгү, бул көзмө-көз же күбөсүз болуп өткөн кылмыш фактыларын далилдөөгө өбөлгө түзөт. Ошондуктан, үн жана көрмө жазмалар кылмыш жана соттук иш өндүрүштөрүндө кенен колдонулат.
Азыркы тапта бөлүмдө криминалисттик изилдөө жүргүзүүдөгү эксперттин ишин автоматташтыруучу заманбап жабдуулар бар. Алар дээрлик бардык криминалисттик суроолорго жооп берүүгө мүмкүнчүлүк түзөт.
Маалымат жана компьютердик технологиялар жашообуздун бир бөлүгү болуп калды. Бирок алардын да терс жактары бар. Анткени, бул заманбап жетишкендиктерди кылмыш куралы катары пайдалангандар да көбөйду. Бул себептен улам компьютердик илим жана билимди компьютердик кылмыштуулукту ачуу жана алдын алуу максатында криминалисттик чөйрөгө пайдалануу зарылчылыгы келип чыкты. Андыктан учурда бул жаатта так маалымат берүүчү компьютердик-техникалык экспертизага болгон талап көбөйдү жана ролу өстү.